Zamek Archangelos to jedna z mniej znanych, ale wyjątkowo klimatycznych warowni joannitów na Rodos. Ta strażnica joannitów wznosi się nad wioską Archangelos na wschodnim wybrzeżu wyspy, około 30 kilometrów od miasta Rodos. Położona strategicznie na skalistym wzgórzu o wysokości około 200 metrów nad poziomem morza. Choć dziś pozostaje w ruinie, nadal dominuje nad krajobrazem i pozwala zrozumieć, jak wyglądała średniowieczna sieć obronna Zakonu św. Jana.
Zamek Archangelos
Warownia Archangelos został zbudowany w drugiej połowie XV wieku, w okresie, gdy joannici intensywnie fortyfikowali Rodos w odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony piratów i Imperium Osmańskiego. W tamtym czasie Archangelos było jedną z najbogatszych wsi na wyspie Rodos, co czyniło ją szczególnie narażoną na ataki. Zamek Archangelos miał więc przede wszystkim chronić lokalną ludność oraz kontrolować ważny obszar rolniczy.
Historia budowy warowni
Budowę rozpoczęto za panowania Wielkiego Mistrza Jacques’a de Milly, a następnie kontynuowano ją w czasach Pere Ramona Zacosty oraz Giovanniego Battisty Orsini. Dzięki temu Zamek Archangelos na Rodos stał się częścią szerszego systemu obronnego joannitów, obejmującego również Lindos i inne strategiczne punkty wyspy.
Architektura warowni Archangelos
Zamek Archangelos na Rodos został dostosowany do naturalnego ukształtowania skały, co nadało mu eliptyczny, nieregularny plan. Tego typu rozwiązania były typowe dla późnośredniowiecznych fortec joannickich, które musiały łączyć funkcję obronną z trudnym terenem. Od strony północnej znajdował się około stu metrowy front obronny, który kontrolował podejścia do warowni. Główne wejście zabezpieczała niewielka okrągła wieża strażnicza, pełniąca funkcję pierwszej linii obrony. Całość murów miała długość 240 metrów, a styl budowli jest typowy dla późno joannickiej architektury obronnej XV wieku: funkcjonalny, surowy i dostosowany do broni palnej. Nic dziwnego, gdyż warownia Archangelos nie był monumentalną twierdzą, lecz funkcjonalną strukturą obronną, której głównym celem była ochrona mieszkańców i szybka reakcja na zagrożenia.
Zamek Archangelos i jego rola w systemie obronnym Rodos
Zamek Archangelos na Rodos pełnił ważną funkcję w lokalnym systemie obronnym joannitów. Jego zadaniem było nie tylko zabezpieczenie samej wioski Archangelos, ale również ostrzeganie większych twierdz przed nadchodzącym niebezpieczeństwem.
Zamek działał jak punkt obserwacyjny, który umożliwiał kontrolę ruchów na wschodnim wybrzeżu Rodos. W połączeniu z innymi warowniami w Lindos, Feraklos, Monolithos, tworzył sieć obronną, która pozwalała Zakonu św. Jana reagować na zagrożenia w sposób skoordynowany.
Zobacz: Joannici na wyspie Rodos
Upadek i zniszczenie zamku Archangelos
Historia zamku Archangelos była stosunkowo krótka, ale intensywna. Już w 1457 roku doszło do pierwszych poważnych zniszczeń spowodowanych najazdami osmańskimi. W 1479 roku część mieszkańców została przeniesiona do lepiej chronionych miejsc na wyspie Rodos, co osłabiło lokalne znaczenie warowni. W 1503 roku kolejne ataki doprowadziły do dalszych zniszczeń zamku Archangelos. Ostatecznie zamek stracił znaczenie po wielkim oblężeniu Rodos w 1522 roku, gdy joannici opuścili wyspę. Od tego momentu zamek Archangelos stopniowo popadał w ruinę.
Kaplica św. Jerzego w zamku Archangelos
W obrębie ruin znajduje się niewielka kaplica św. Jerzego, którą zbudowano w XIX wieku, już długo po okresie joannickim. To mała, jednonawowa budowla, pokryta dachówką i wzniesiona w latach 1884–1890, konsekrowana 25 marca 1890 roku. Fundatorem kaplicy św. Jerzego znajdującej się wewnątrz murów Zamku Archangelos był Emmanouil Grigoriou, określany lokalnie również jako Hadjigrigoriou (Chatzigrigoriou). Kaplica św. Jerzego była później odnawiana w okresie włoskiej administracji na Rodos.
Kaplica funkcjonuje do dziś podczas lokalnych świąt religijnych 23 kwietnia, w święto św. Jerzego oraz 25 marca – Zwiastowanie (i rocznica inauguracji). Patron kapliczki święty Jerzy to patron żołnierzy i symbol zwycięstwa, który idealnie „pasuje” do miejsca, które kiedyś było punktem obrony.
Nazwa „OXI” – skąd się wzięła?
Współczesnym i często zaskakującym elementem jest napis „OXI”, który pojawił się na murach w XX wieku. Nie ma on związku ze średniowieczem – najprawdopodobniej jego autor stworzył go jako patriotyczny symbol greckiej tożsamości i pamięci historycznej. Najprawdopodobniej powstał w latach 1945-1960 jako upamiętnianie oporu wobec okupacji lub w talach 1960-70, czyli w czasie narastającego sprzeciwu wobec dyktatury wojskowej w Grecji. Wykonawca napisu jest nieznany i był to anonimowy lokalny mieszkaniec Archangelos lub młoda osoba związana z ruchem patriotycznym.
Nazwa OXI, mimo że nie ma poparcia w joannickiej historii warowni, to funkcjonuje w lokalnej tradycji ustnej, jako potoczne określenie.
Zamek Archangelos dzisiaj
Dziś zamek Archangelos zachował się jedynie częściowo. Widoczne są fragmenty murów obronnych, zarys eliptycznego planu oraz pozostałości jednej z wież. W obrębie ruin znajduje się również niewielka kaplica św. Jerzego.
Miejsce nie posiada infrastruktury turystycznej, co sprawia, że Zamek Archangelos na Rodos zachował swój autentyczny, surowy charakter. Wejście na wzgórze wymaga krótkiego spaceru z centrum wioski Archangelos. Ze wzgórza rozciąga się panorama na wioskę Archangelos, doliny pełne gajów oliwnych oraz Morze Egejskie. To jedno z tych miejsc na Rodos, gdzie można w pełni zrozumieć strategiczne znaczenie lokalizacji zamku Archangelos.
Współcześnie nocne podświetlenie dodatkowo eksponuje ruiny, dzięki czemu zamek Archangelos pozostaje widoczny nawet z poziomu wioski i tworzy charakterystyczny element krajobrazu.
Zobacz: Joannickie warownie na wyspie Rodos
