Kościół Agia Paraskevi w Rodos leży w historycznym centrum Starego Miasta Rodos, wśród zabytków z czasów rycerskich i osmańskich. Jest częścią gęstej, średniowiecznej zabudowy, gdzie wiele dawnych kościołów zostało później przekształconych w meczety lub budynki świeckie.
Historia kościoła Agia Paraskevi
Kościół Agia Paraskevi, po grecku Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, reprezentuje typ architektoniczny wolnego krzyża z kopułą. Według greckiej służby archeologicznej świątynia pochodzi z końca XV lub początku XVI wieku, a więc została wzniesiona w końcowym okresie panowania Rycerzy Joannitów na Rodos. To szczególnie interesujący okres w historii miasta. Rodos było wówczas ważnym ośrodkiem Zakonu św. Jana, a średniowieczne miasto otrzymywało kolejne budowle sakralne i świeckie.
Po zdobyciu Rodos przez Turków osmańskich w 1522 roku los wielu chrześcijańskich świątyń na Starym Mieście się zmienił. Część kościołów przekształcono w meczety, inne zmieniły funkcję. Agia Paraskevi również została zamieniona w meczet i otrzymała nazwę Taketzi Tzami (Meczet Taketzi).
Historia tego niewielkiego budynku jest więc właściwie zapisem kolejnych epok, które pozostawiły ślady w architekturze Starego Miasta Rodos.
Architektura kościoła Agia Paraskevi
Agia Paraskevi jest niewielkim budynkiem, który łatwo przeoczyć w gęstej zabudowie Starego Miasta. Jej plan opiera się na wolnym krzyżu, którego ramiona nakryte są ostrołukowymi sklepieniami. Ramię wschodnie jest krótsze od pozostałych. W miejscu przecięcia ramion krzyża znajduje się kopuła umieszczona na dwunastobocznym bębnie, w którym znajdują się cztery okna.
Na szczególną uwagę zasługuje jednak nie tyle wielkość świątyni, ile jakość jej wykonania. Mury zbudowano w starannym, izodomowym układzie z dobrze obrobionych bloków piaskowca. Taki sposób budowania można odnaleźć również w innych budowlach związanych z okresem joannickim na Rodos. W północnej części kościoła zachowała się również podziemna krypta grobowa. Świątynia została odrestaurowana w 1982 roku.
W kościele umieszczono tablice informacyjne o budynku oraz o wystawionych freskach.
Freski w kościele Agia Paraskevi
Jednym z najciekawszych elementów wnętrza są freski, które nie pochodzą pierwotnie z tego kościoła. Do Agia Paraskevi przeniesiono dekoracje malarskie z dwóch innych zabytkowych świątyń: kościoła św. Zachariasza w Foiniki na wyspie Chalki oraz z kościoła Archanioła Michała w Thari na Rodos.
Dzięki temu niewielki kościół na ulicy Ippodamou stał się miejscem, w którym można zobaczyć fragmenty dziedzictwa artystycznego kilku różnych świątyń.
Freski z kościoła św. Zachariasza na Chalki
Freski pochodzą z drugiej połowy XIV wieku i zostały przeniesione z niszczejącego, jednonawowego kościoła św. Zachariasza w Foiniki na Chalki. Ich usunięcie w 1984 roku miało na celu ochronę malowideł przed zniszczeniem wraz z zagrożonym zawaleniem budynkiem. Dekoracja przedstawia między innymi sceny z cyklu chrystologicznego oraz postacie świętych. Kompozycje charakteryzują się symetrią, stosunkowo powściągliwą dramaturgią i widocznym eklektyzmem. To ciekawy przykład tego, jak współczesna ochrona zabytków pozwala zachować dzieła, które w miejscu ich pierwotnego powstania mogłyby nie przetrwać.
Freski z Moni Thari
Drugim źródłem dekoracji jest kościół Archanioła Michała w Thari na Rodos. W Agia Paraskevi znalazły się między innymi freski zdobiące kopułę i trójkąty sferyczne, datowane na 1624 rok. Przedstawiają one między innymi Chrystusa Pantokratora, aniołów, proroków i ewangelistów. Co ciekawe, dekoracja kościoła w Thari jest częścią znacznie dłuższej historii malarskiej tego zabytku. W samym Thari zachowały się warstwy malowideł pochodzące z różnych okresów, od XII do XVIII wieku.
Gdzie znajduje się kościół Agia Paraskevi?
Kościół znajduje się przy ulicy Ippodamou, w historycznej części średniowiecznego Starego Miasta Rodos. Położony jest w północno-wschodniej części średniowiecznego miasta, niedaleko Biblioteki Muzułmańskiej Hafiza Ahmeda Agi.
To jeden z tych zabytków, których trzeba trochę poszukać. Nie znajduje się przy dużym placu ani przy jednej z głównych atrakcji turystycznych. Jest wtopiony w otaczającą go zabudowę, dlatego podczas spaceru łatwo przejść obok niego.
Jak dojść do Agia Paraskevi?
Do kościoła można dojść pieszo z kilku stron Starego Miasta. Jeśli wchodzisz przez Bramę św. Jana, można kierować się w stronę placu Hipokratesa, a następnie ulicą Sokratesa w kierunku meczetu Sulejmana. W pobliżu Biblioteki Muzułmańskiej należy skręcić w ulicę Ippodamou.
Można również dotrzeć tutaj od strony innych bram Starego Miasta, między innymi Bramy d’Amboise, Bramy św. Katarzyny czy Bramy Morskiej. Najważniejsze jest to, aby nie szukać dużego, wolnostojącego kościoła. Agia Paraskevi jest niewielka i znajduje się wśród zabudowy.
Czy można dojechać samochodem?
Nie. Kościół znajduje się wewnątrz średniowiecznych murów, w strefie, po której najlepiej poruszać się pieszo. Samochód można zostawić na jednym z parkingów w pobliżu Starego Miasta, a następnie kontynuować spacer. Dlatego jeżeli zwiedzasz Rodos samochodem, najwygodniej potraktować Agia Paraskevi jako jeden z punktów podczas spaceru po średniowiecznym mieście.
Kiedy można zwiedzać kościół Agia Paraskevi w Rodos?
Zgodnie z informacjami udostępnianymi przez służby archeologiczne, kościół można zwiedzać począwszy od 1 kwietnia, w każdą niedzielę do końca sezonu letniego.
Godziny otwarcia: 12:00–15:00
Wstęp: bezpłatny.
Godziny udostępniania zabytków zmieniają się, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje. To szczególnie ważne w przypadku tego kościoła, ponieważ nie jest on otwarty codziennie.
Agia Paraskevi – niewielki kościół, ciekawa historia
Kościół Agia Paraskevi w Rodos nie jest zabytkiem, który zachwyca rozmachem. Nie ma tutaj monumentalnej fasady ani ogromnego placu przed wejściem. Jest za to coś, czego podczas zwiedzania Rodos czasami szukamy bardziej. Historia ukryta wśród codziennej zabudowy miasta.
Kościół powstał w czasach joannitów, później został przekształcony w meczet, a dziś jest zabytkiem pozostającym pod opieką służb archeologicznych. Jego wnętrze kryje natomiast freski uratowane z innych zagrożonych świątyń – z Chalki i Thari.
Dlatego jeśli podczas spaceru po Starym Mieście zobaczysz przy ulicy Ippodamou niewielki kamienny budynek, nie przechodź obok niego obojętnie. To właśnie Agia Paraskevi – jeden z tych mniej znanych zabytków Rodos, które najlepiej pokazują, jak wiele warstw historii kryje średniowieczne miasto.
Ciekawostka
Na Starym Mieście Rodos takich miejsc jest więcej. Dawne kościoły, meczety, budynki mieszkalne i obiekty użyteczności publicznej tworzą tutaj niezwykłą, wielowarstwową zabudowę. Agia Paraskevi jest dobrym przykładem tego, że podczas zwiedzania Rodos warto czasami zejść z głównej trasy i zaglądać w boczne uliczki. To właśnie tam można znaleźć zabytki, których nie widać na typowych pocztówkach.
Warto zaglądnąć na tył kościoła, gdzie znajduje się mini ogród.
Źródła:
Podstawowym źródłem informacji o zabytku jest Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου – Eforia Starożytności Dodekanezu, która potwierdza datowanie, architekturę, kryptę, historię funkcjonowania jako meczetu oraz informacje dotyczące fresków.
